,

Leemoven voor pizza’s in de tuin (1/6)

Hoe bouw je een leemoven. Wat komt er allemaal bij kijken. En als de leemoven af is, wat kun je er dan in bakken?

In de zomer van 2012 volgde Elza, een klant van de Leemshop een workshop ‘Leemoven bouwen’ onder leiding van Dirk. Zij heeft ook deze serie blogs geschreven. Ze geeft zelf workshops blogschrijven, kijk ook eens op haar eigen WEBSITE

Maar nu haar tekst (met veel dank aan Elza):
Het was een ontzettend leerzame en inspirerende workshop waarin we in 2 dagen tijd, met een man of 10, een leemoven bouwden voor een restaurant in Amsterdam. De wens van het restaurant was dat de leemoven verrijdbaar zou zijn. Een houten onderstel stond al klaar voor de workshop.

Houten onderstel voor pizzaoven

Houten onderstel voor pizzaoven

De eerste dag begonnen we met het mengen van het leem met water. Er lagen 2 marktzeilen op de grond en er moesten 2 soorten leem gemengd worden: 1 deel met stro en 1 deel zonder stro. Het mengen deden we met blote voeten. Natuurlijk kan er ook met een mortelmixer in een kuip gemengd worden in delen, maar omdat we met z’n 10-en waren was dit wel net zo makkelijk. De leem die we gebruikten was onze Nederlandse Basisleem. Afhankelijk van de grootte van de oven heb je zo’n 20-30 zakken nodig.

De leem voor de pizzaoven

De leem voor de pizzaoven

 

Mengen van leem met water

Mengen van leem met water

 

Mengen van leem zonder stro

Mengen van leem zonder stro

Na het mengen gingen we aan de slag. Op het houten onderstel had Dirk een grote cirkel getekend. Op de cirkel maakten we met de leem mét stro een taartbodem. De stro isoleert de oven en zorgt dat de warmte in de oven blijft. De onderste schijf van de leem met stro wordt zo groot als de oven uiteindelijk wordt.

Het maken van de onderplaat van de leemoven, 1e laag met stro

Het maken van de onderplaat van de leemoven, 1e laag met stro

Zoals u wellicht kunt zien is de klei niet té nat. Het moet nét nat genoeg zijn om te blijven plakken maar ook niet zo nat dat het in elkaar zakt. Op de onderplaat komt nog een groot gewicht.

Het maken van de leemoven bodemplaat, 2e laag zonder stro

Het maken van de leemoven bodemplaat, 2e laag zonder stro

De plaat bestaat uit 2 lagen: de eerste (isolatie)laag met stro en een tweede laag zonder stro. De tweede laag is later ook de bodem van de oven, die moet dus mooi glad zijn en waar het kan waterpas! Elke laag telt ongeveer 7 cm. Samen ongeveer 15 cm.

Pizzaoven van leem - bodemplaat

Pizzaoven van leem – bodemplaat

De bodemplaat is klaar. De workshop gaat nog verder in een volgende post. Uiteraard ben je vrij om te maken wat je wil, maar ik kan je toch van harte aanbevelen te oefenen met een workshop.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s van pizzaoven maken op ons Flickr account

 

,

Pizza-oven van leem (2/6)

Een pizza-oven van leem. Hoe bouw je dat? We volgden in de zomer van 2012 een workshop en voegden woord bij daad om er zelf een te bouwen in een achtertuin.

In het eerste bericht over de workshop van Dirk3000 maakten we de bodemplaat van de pizza-oven.

Op de bodemplaat komt een halve bol met plakzand. Dat kan zandbakzand zijn of vulzand waarmee je stoepen kunt tegelen. Als het maar plakt als je er water bij doet. Dit zand kun je gewoon bij de bouwmarkt kopen en heet vulzand, plakzand of ophoogzand. De halve bol stamp je goed aan en werk je zo glad mogelijk af met je handen. De halve bol dient als tegenvorm of mal voor de lemen wand.

Het maken van een zandbol

Het maken van een zandbol

De zandbol is rond en glad

De zandbol is rond en glad

Als de bol mooi rond is beplak je hem met natte kranten. Over de bol komen nog twee lagen leem. De kranten worden op het zand geplakt om te voorkomen dat het zand met de klei mengt.

Het bedekken van de zandbol met natte kranten om vermenging met leem te voorkomen

Het bedekken van de zandbol met natte kranten om vermenging met leem te voorkomen

Na het bedekken van het vulzand komen er nog 2 lagen leem op. De eerste laag is zonder stro, dat wordt de binnenkant van de oven die straks lekker zwart blakert van het bakken, en de tweede laag is de isolatielaag mét stro. Dat wordt de buitenlaag die later nog afgewerkt kan worden. De isolatielaag houdt de warmte vast. De oven kan wel 400 graden heet worden van binnen maar aan de buitenkant kun je straks je hand er op leggen.

pizzaoven eerste laag leem zonder stro

pizzaoven eerste laag leem zonder stro

Het aanbrengen van de tweede laag leem, nu mét stro

Het aanbrengen van de tweede laag leem, nu mét stro

Als de bol klaar is, kun je er gelijk een deurtje uitsnijden. Je kunt dit uit de losse pols doen, of eerst een deurtje van hout maken en dat als mal gebruiken om de opening uit te snijden. Daarover later meer. De opening moet je wel maken voordat de oven droogt.

De oven moet minimaal 2 weken drogen. Als je te vroeg gaat stoken heb je kans dat de leem gaat scheuren. De pizzaoven moet je ook niet in de hete zon laten drogen, afdekken met een tentje is aan te raden zodat de oven noch nat wordt, noch te snel of eenzijdig droogt door de zon.
Trouwens, een pizza-oven van leem kan alleen buiten staan met een afdak eroverheen. Leem kan namelijk niet tegen regenwater. Dus betrek in de bouwplannen ook een afdak of zorg in ieder geval voor afdekking als de oven afgekoeld is.

De pizzaoven staat te drogen.

De pizzaoven staat te drogen.

De volgende keer laten we foto’s zien van een fundering die we gemaakt hebben voor een pizzaoven in de tuin.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s van pizzaoven maken op ons Flickr account

 

 

,

Pizzaoven funderen (3/6)

Een oven van leem kan wel 700 kilo wegen. Als er ook een onderstel bijkomt kan het gewicht oplopen tot 1000 kilo. Een goede fundering is daarom belangrijk.

In het vorige bericht over het maken van een pizza-oven beschreven we het maken van de zandbol en de leemlagen met en zonder stro.

In dit bericht beginnen we met de bouw van een leemoven in de tuin. We willen natuurlijk lekker pizza’s bakken in de zomer.

Voor het maken van deze fundering hebben we 23 zakken van 25 kilo kant-en-klaar cement gebruikt. Dit cement hoefden we niet te mengen met zand, alleen water toevoegen. Dat scheelde weer een betonmolentje huren. We maken een driehoek van 1.5 meter bij 1.5 meter, 15 cm diep. De vorm is afhankelijk van de plaats, dus de keuze van een driehoek is puur subjectief, het paste gewoon mooi in ons tuintje. De diepte van 15 cm is wel van belang. We hebben eerst een vorm gemaakt van MDF planken van 15 cm breed. Die hebben we met hoekijzers aan elkaar geschroefd. Vervolgens hebben we de planken in het midden gestut met paaltjes, om wijken te voorkomen. De hele bak hebben we gevuld met bouwplastic en daarop weer een plaat piepschuim tegen de vrieskou. En daarop weer een hekwerk van draadstaal om het op zijn plaats te houden.

Pizza-oven fundering

Pizza-oven fundering

Met een staafmixer hebben we zak voor zak gemengd met water en in de bak gegoten. Het was een warme dag dus bij het drogen hebben we elk uur de oppervlakte natgespoten om scheuren te voorkomen. Het resultaat: een keiharde bodem voor een gewichtige oven!

Pizza-oven fundament

Pizza-oven fundament

Pizza-oven fundering

Pizza-oven fundering

Klaar om een onderstel te bouwen. Dit kan op heel veel manieren. In het volgende bericht laten we zien hoe wij het hebben gedaan met Ytong blokken.

Trouwens, een pizza-oven van leem kan alleen buiten staan met een afdak eroverheen. Leem kan namelijk niet tegen regenwater. Dus betrek in de bouwplannen ook een afdak of zorg in ieder geval voor afdekking als de oven afgekoeld is.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s van pizzaoven maken op ons Flickr account

 

,

Pizzaoven onderstel (4/6)

Een pizzaoven in de tuin. Heel leuk natuurlijk, maar het is een aardig bouwwerk. Waar laat je 700 kilo leem op rusten?

In het vorige bericht over het maken van een pizzaoven lieten we zien hoe we de fundering maakten. Om de leemoven op werkbare hoogte te krijgen (je kan de oven natuurlijk ook direct op de grond bouwen, maar dan moet je zo bukken), hebben we een onderstel van Ytong blokken gemaakt. Zo kunnen we straks staand pizza’s bakken in de tuin.

Pizza-oven fundering en onderstel

Pizza-oven fundering en onderstel

De blokken hebben we gestuct met kalk. Intussen hebben we ook een tentdakje gemaakt tegen de zon en regen.

Pizza-oven fundering en onderstel van ytongblokken

Pizza-oven fundering en onderstel van ytongblokken

Voor de onderplaat zochten we iets dat een natuurlijke uitstraling heeft en sterk genoeg is om de +/- 700 kilo leem te dragen. Natuursteen is natuurlijk erg mooi maar ook…. duur. We zochten verder naar iets binnen ons beperkte budget. We kwamen via marktplaats uit op Azobe houten damwanden. Gebruikt een stuk goedkoper dan nieuw en ze kunnen goed tegen vocht en zijn héél sterkt.

Azobe damwanden, gebruikt

Azobe damwanden, gebruikt

Azobe damwanden, netjes op maat gezaagd

Azobe damwanden, netjes op maat gezaagd

Onderstel met damwanden

Onderstel met damwanden

De damwanden hebben groeven zodat ze uit zichzelf wel blijven liggen, maar voor de zekerheid hebben we toch maar wat vastgeschroefd. Door het gewicht van het leem zal het straks wel op zijn plaats blijven liggen. Op het hout hebben we de cirkel voor de bodemplaat alvast aangebracht. Op naar de volgende stap: het maken van de bodemplaat van leem. Één laag mét stro en één laag zónder stro. Een waterpas is een handig gereedschap om bij de hand te houden.

Bodemplaat van leem

Bodemplaat van leem

In het volgende bericht maken we deze lemen houtoven af en geven we nog wat algemene tips.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s op ons Flickr account

 

,

Pizzaoven in de tuin (5/6)

Een pizzaoven in de tuin. Dat is toch een droom? Na het volgen van een workshop gingen wij zelf aan de slag in de tuin.

Eerst een goede fundering gebouwd en een onderstel voor de oven. En dan het leuke werk: het kleien met de leem. We gebruiken onze Nederlandse Basisleem, ongeveer 20 zakken van 25 kilo hebben we nodig (of een halve bigbag). Bij de dierenwinkel hebben we 2 baaltjes stro gekocht, voor de laag met stro.

Pizzaoven in de tuin: aan de slag met de zandbol

Pizzaoven in de tuin: aan de slag met de zandbol

Pizzaoven in de tuin: de zandbol afdekken met natte kranten

Pizzaoven in de tuin: de zandbol afdekken met natte kranten

Nu is het klaar voor de 2 lagen leem. De lagen worden elk zo’n 7 cm dik. Je kunt de laag bolletje voor bolletje kneden en opbouwen. Om er zeker van te zijn dat de dikte zo gelijk mogelijk blijft, heb ik een bakblik van de HEMA gebruikt om ‘stenen’ in te vormen. In het bakblik legde ik wat bouwplastic en daarna drukte ik er zo stevig mogelijk klei in. Het blik storte ik vervolgens uit op de plank en sneed er repen uit. Dit werkte redelijk snel en zorgvuldig.

Leem in het bakblik van de HEMA

Leem in het bakblik van de HEMA

Storten en repen snijden

Storten en repen snijden

En bouwen maar....

En bouwen maar….

Om de opening te maken zagen en lijmen we alvast van wat oude planken een deksel. Die gebruiken we als mal om omheen te kleien zodat hij straks precies past. Een deksel is niet nodig als je alleen pizza’s wil bakken, maar als je na het pizzabakken ook een brood wil bakken of een ovenschotel, dan is een deurtje handig. De oven sluit je dan af met de deur en voor brood met een natte doek om het deurtje heen aan de binnenkant zodat hij niet verbrand. Het hout is dan inmiddels uit de oven, alle warmte die in de leem opgeslagen zit na het pizza bakken, is voldoende om een brood of een appeltaart te bakken. Pizza’s bak je bij open vuur en na het verwijderen van het vuur kun je brood bakken. Zeer economisch!

Zelfgemaakt houten dekseltje om de oven af te sluiten

Zelfgemaakt houten dekseltje om de oven af te sluiten

Drogen met het deurtje in een plastic zak om alles op zijn plaats te houden.

Drogen met het deurtje in een plastic zak om alles op zijn plaats te houden.

De droogtijd is minimaal twee weken. Omdat we de droogtijd wat wilden verkorten hebben we na één week het zand eruit geschept en in dezelfde HEMA bak hete kooltje gelegd en dit in de oven geschoven. Zo kon de oven ook aan de binnenkant wat laten drogen. De kooltjes hebben we ‘s morgens en ‘s avonds erin gelegd, in totaal 6 keer.

We vallen in herhaling, maar een pizza-oven van leem kan alleen buiten staan met een afdak eroverheen. Leem kan namelijk niet tegen regenwater. Dus betrek in de bouwplannen ook een afdak of zorg in ieder geval voor afdekking als de oven afgekoeld is. Je kunt natuurlijk ook een pizza-oven bouwen in een open ruimte met een dak.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s van pizzaoven maken op ons Flickr account
,

Pizzaoven in de tuin – tips (6/6)

Na de workshop en het zelf bouwen van de pizzaoven in onze tuin is het dan eindelijk zover…

We gaan de pizzaoven testen. Om het vuurtje brandend te krijgen gebruiken we sprokkelhout. Het bouwen van een vuurtje is onwijs leuk. We weten allemaal beter hoe het moet dus voor een feestje is zo’n fikkie stoken geheid succes.

Ook wij hadden een serie experts. Iedereen heeft zo zijn eigen aanmaak-strategie. De een gebruikt aanmaakblokjes, de ander gebruikt waxinelichtjes of in spiritus gedrenkte kurken. Teveel papier, geen papier, te weinig papier. Even blazen of zelfs fietspompen… Een vuurtje aanmaken is een hele kunst! Hoe minder kunstgrepen hoe beter, dan komen er ook geen gekke spullen in je pizza.

Expert #1. De fietspomp voor de betere luchttoevoer....

Expert #1. De fietspomp voor de betere luchttoevoer….

Alle experts op een rijtje. "Laat mij maar even" is een veel gehoorde term op zo'n pizzaparty test-dag....

Alle experts op een rijtje. “Laat mij maar even” is een veel gehoorde term op zo’n pizzaparty test-dag….

Na een uur pielen met houtjes, fietspompen en aanmaakblokjes waren we vergaan van de rook. Wat ging er mis? Wat had ik niet goed gehoord op de workshop of over het hoofd gezien? De oplossing zat in een klein hoekje: de luchttoevoer liet te wensen over. Door het gat waar de pizza’s in en uit gaan, gaat ook de lucht naar binnen én naar buiten. Maar warme lucht naar buiten en verse lucht naar binnen botst! Door simpelweg het vuurtje naar links in de oven te schuiven begon de lucht goed te circuleren. En dat is het hele geheim van het houtgestookt pizza’s bakken: de hete luchtcirculatie. De lucht draait rond in de bol, anders hadden we de oven net zo goed vierkant kunnen maken. Door het ronddraaien komt de lucht vanzelf de uitgang tegen. Door het vuur naar links te schuiven kon de lucht beter bewegen.

Je kunt de pizza’s zo de oven in schuiven, maar wij merkten toch wat geknars en hebben daarom een rond koekrekje gebruikt. Het voordeel daarvan is dat er geen leem aan de bodem komt en dat er ook wat lucht onder de pizza komt. De lemen bodem wordt niet zo heet als de lucht boven de pizza. Bij een gewone oven is dat anders.

Eindelijk een goed brandend vuurtje!

Eindelijk een goed brandend vuurtje!

Tadá.... Pizza!

Tadá…. Pizza!

Na afloop van het bakken hadden we het deurtje er weer opgedaan, zonder de oven schoon te maken. Dit was niet zo slim want een paar dagen later troffen we beschimmelde zaken. Goed schoonmaken na afloop is dus wel belangrijk, of niet afsluit en de boel laten opdrogen.

Tips uit eigen ervaring:

  • Maak bij het bouwen de klei niet té nat, bij ons is een laag ingestort door teveel vocht (gewicht)
  • begin minstens een uur van te voren met stoken, dan krijgt de oven de kans om goed heet te worden, of beter nog: twee uur
  • gebruik droog en schoon hout, sprokkelhout uit de natuur is het beste
    gebruik geen verlijmd bouwmarkt hout en ook geen naaldhout: daar kan hars uitkomen die in de leem blijft plakken
  • beleg de pizza’s niet te zwaar, wij merkten dat de pizzabodem dan niet goed gaar wordt
  • hou de bodem dun, alleen een bodem bakken en daarna dippen in olijfolie is zálig
  • zet buiten een lange tafel neer met bakjes met ingrediënten en bolletjes deeg, dan kan iedereen zijn eigen pizza beleggen
  • laat het vuurtje uitsmeulen en ruim de volgende dag de oven leeg zodat er geen etensresten achterblijven.
  • zorg dat de pizza-oven droog staat onder een (af)dak. Leem kan niet tegen regen. Je kunt ook een opklapbaar afdak maken, dat je omhoog haalt als je gaat stoken en weer neerlaat als het vuur uit is.

Een pizzafeestje houden is erg gezellig. We hebben ons voorgenomen, zodra het weer lente is, elke zaterdag pizza’s te bakken.

Dit artikel is geschreven door Elza.

Lees ook:

  1. Leemoven bodemplaat : workshop verslag
  2. Pizzaoven van leem : de tuin in
  3. Pizzaoven in de tuin: funderen
  4. Pizzaoven in de tuin : onderstel
  5. Pizzaoven in de tuin: bouwen maar
  6. Pizzaoven in de tuin : praktische tips
  7. Foto’s van pizzaoven maken op ons Flickr account